Jesteś tutaj

wykład Czynności procesowe

prof. dr hab. Jerzy Skorupka - 13 luty, 2015 - 12:28

Prof. zw. dr hab. Jerzy Skorupka

 

Czynności procesowe

 

1. Czynnością procesową określa się przewidziane prawem zachowanie organu procesowego lub uczestnika postępowania zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych.

 

2. Skutki procesowe wywołują też zdarzenia procesowe, które są faktami niezależnymi od zachowania się uczestników procesu, np. śmierć oskarżonego, która wywołuje skutek procesowy w postaci umorzenia postępowania in personam na podstawie art. 17§1 pkt 5 KPK; śmierć pokrzywdzonego, która umożliwia wstąpienie do procesu osób najbliższych jako strona nowa lub strona zastępcza (art. 52 KPK); choroba psychiczna oskarżonego powodująca konieczność zawieszenia postępowania do czasu ustania tej choroby (art. 22§1 KPK); upływ terminu zawitego powodujący bezskuteczność czynności dokonanej po terminie (art. 122§1 KPK).

 

3. Czynność procesowa musi być zgodna z prawem. Dla jej dopuszczalności ustawa procesowa przewiduje określone warunki, które muszą być spełnione, jak: określona forma czynności, podmiot uprawniony do jej przeprowadzenia, przesłanki, termin i miejsce. Uchybienie tym warunkom sprawia, że czynność procesowa dotknięta jest wadą. Ze względu zaś na rodzaj wadliwości, czynności dzieli się na: 1. niedopuszczalne, 2. bezzasadne, 3. bezskuteczne, 4. nieważne.

            Czynności są niedopuszczalne, gdy ustawa wyraźnie wskazuje na zakaz ich przeprowadzenia. Takie czynności nie wywołują skutków prawnych (art. 170§1; art. 168a KPK).

            Czynność jest bezskuteczna, gdy nie spełnia warunków wymaganych ustawą (art. 171§1; 171§7; 122§1 KPK). Natomiast bezzasadność czynności stwierdza się po dokonaniu jej merytorycznej oceny (apriorycznej i aposteriorycznej), pod względem prawnym i faktycznym. Stwierdzenie bezzasadności czynności wywołuje różny skutek, w zależności od rodzaju czynności (zob. art. 328§1; 339§3 pkt 2; 341§2; 343§7; 535§3 KPK).

            Nieważność czynności przewidywał przepis art. 101 KPK, który stanowił, że orzeczenie jest nieważne z mocy samego prawa, jeżeli:

1.oskarżony nie podlegał orzecznictwu polskich sądów karnych,

2.w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona do orzekania bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 § 1 pkt 1-3 lub 6 oraz § 2 i 3,

3.zostało wydane pomimo to, że inne postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie ukończone,

4.orzeczono karę lub środek karny nie znane ustawie,

5.zapadło z naruszeniem zasady większości głosów lub nie zostało podpisane przez którąkolwiek z osób biorących udział w jego wydaniu,

6.sąd orzekł w składzie nie znanym ustawie,

7.zachodzi sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego wykonanie,

8.zachodzi inna, co najmniej równie poważna obraza prawa.

Przepis art. 101 został uchylony ustawą zmieniającą KPK z dnia 10.01.2003 r.

 

4. Rodzaje czynności procesowych:

 

5. Ze względu na cel, wyróżnia się następujące czynności:

  • rozpoznawcze (kognicyjne), badające i rozstrzygające określone kwestie w procesie, np. czynności dowodowe, wyroki, postanowienia,
  • wykonawcze (egzekucyjne), zmierzające do wykonania uprzednio wydanych decyzji procesowych, np. zatrzymanie osoby podejrzanej (art. 244 KPK), zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka (art. 285§2 KPK).

 

6. Ze względu na sposób przekazania wiadomości o danej czynności (sposób komunikowania się):

  • wyraźne, czyli komunikowane przez oświadczenia uczestników czynności (ustne, pisemne lub do protokołu),
  • dorozumiane (konkludentne), czyli komunikowane przez samo zachowanie się, które w konkretnej sytuacji wskazuje na istotę czynności,

 

7. Ze względu na formę czynności:

  • ustne (np. rozprawa główna),
  • pisemne (np. akt oskarżenia, apelacja).

 

8. Ze względu na podmiot dokonujący czynności:

  • czynności organów procesowych,
  • czynności stron,
  • czynności innych uczestników.

 

9. Czynnościami organów procesowych są decyzje procesowe, które dzieli się na:

  • imperatywne, tj. rozstrzygnięcia,
  • inne czynności, np. przeprowadzenie dowodu.

 

10. Z kolei rozstrzygnięcia dzieli się na:

  • orzeczenia, które dotyczą kwestii merytorycznych (istotnych),
  • zarządzenia, które dotyczą kwestii mniej ważnych, o charakterze porządkowym.

 

11. Orzeczenia podzielić można na:

  • wyroki,
  • postanowienia.

 

12. Można wskazać następujące rodzaje wyroków:

  • zwyczajne i nakazowe,
  • sądu pierwszej instancji oraz sądu drugiej instancji,
  • skazujące, warunkowo umarzające, umarzające i uniewinniające, jako wyroki sądu pierwszej instancji,
  • utrzymaniu w mocy zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji, o zmianie zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji, o uchyleniu zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania, o uchyleniu zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

 

13. Szczególnymi rodzajami wyroków są wyroki:

  • nakazowy (art. 500 KPK),
  • łączny (art. 569§1 KPK),
  • w sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art. 554§2 KPK).

 

14. Czynności stron procesowych, to czynności o charakterze oświadczeń woli, np. wnioski dowodowe, zażalenia, sprzeciwy. Czynności innych uczestników, to np. zeznania świadków, opinie biegłych.

 

15. Ze względu na istotę i charakter czynności procesowych dzieli się je na:

  • realne (faktyczne), które polegają na dokonaniu zmian w sytuacji zewnętrznej, np. przeszukanie pomieszczeń, sekcja zwłok, zatrzymanie osoby, tymczasowe aresztowanie,
  • oświadczenia procesowe, które dzieli się na oświadczenia wiedzy i woli.

 

16. Oświadczenia woli stanowią najważniejsze czynności procesowe i wyróżnia się oświadczenia postulujące oraz imperatywne (władcze). Pierwsze z nich stanowią z reguły oświadczenia uczestników postępowania kierowane do organu procesowego uprawnionego do wydania decyzji procesowej, zawierające postulat w formie oświadczenia, wniosku, żądania, skargi. Natomiast oświadczenia imperatywne wydają organy procesowe i mają one postać decyzji procesowych i poleceń (art. 15§1 KPK) oraz formę orzeczeń, czyli wyroków i postanowień oraz zarządzeń.

 

17. Pojęcie termin występuje w dwóch znaczeniach. Jako okres, czyli oznaczony przedział czasu, w którym należy wykonać czynność oraz oznaczony punkt czasowy (dzień), w którym ma odbyć się czynność.

 

18. Wyróżnia się terminy:

maksymalne, czyli takie, w których należy wykonać czynność (np. art. 331§1 KPK).

minimalne, czyli takie, które muszą upłynąć, aby czynność mogła być dokonana (np. art. 353§1 KPK),

zawite, czyli takie, po których upływie dokonana czynność jest bezskuteczna (art. 122§2 KPK). Takie terminy mogą być jednak przywrócone. Zawitymi są terminy do wniesienia środków zaskarżenia oraz terminy, które ustawa za takie uznaje (art. 122§1 KPK). Są to terminy dla stron,

prekluzyjne, których nie można przywrócić, a czynność dokonana po ich upływie jest bezskuteczna, jak w terminach zawitych (np. 328§2; 524§3; 55§1 KPK),

instrukcyjne, które mogą być określone kalendarzowo (w godzinach, dniach, miesiącach), relatywnie do stanu zaawansowania procesu (np. art. 41§2 KPK), ogólnie (np. niezwłocznie, natychmiast: art. 255§1; 253§1; 261§1, 382), blankietowo (np. na dalszy czas oznaczony: art. 263§4 KPK).